Duizend jaar onder je voeten

Het begint met het landschap. In het natte, drassige veen van de Friese Wouden lag hier een langgerekte zandrug — een ‘gaast’ — opgestoven tijdens de laatste ijstijd. Nauwelijks een paar meter hoger dan de omgeving, maar in een moeras is dat precies het verschil tussen droge en natte voeten.

Naar deze verhoging trokken de eerste bewoners, meer dan duizend jaar geleden. Precies hier, waar jij nu slaapt.

Al in de tiende eeuw stond er op deze zandrug een houten kerkje, later vervangen door een stenen kerk van tufsteen, aangevoerd uit de Duitse Eifel — een klein wonder van rijkdom en logistiek voor die tijd. En rond het jaar 1200 verrees hier klooster Smelne: een benedictijner klooster waar zowel monniken als nonnen leefden.

Klein dorp, grote macht. De abt, in oude kronieken de “Hera fan Smelne” genoemd, was tegelijk geestelijk leider én rechter en bestuurder van de wijde omgeving. Smalle Ee was het religieuze, bestuurlijke en juridische hart van de streek — zó belangrijk dat de hele gemeente Smallingerland er haar naam aan dankt. En toen Drachten een nieuw ziekenhuis kreeg, noemden ze het Nij Smellinghe: nieuw Smalle Ee.

De straat waaraan je verblijft heet niet zomaar Kleasterkampen: dat zijn de ‘kloosterweiden’, de landbouwgronden van het klooster. En een kleasterpleats is Fries voor kloosterboerderij — een boerderij die het land en het vee voor de monniken en nonnen beheerde. Vlakbij loopt nog altijd de Mûntseleane, de Monnikenlaan, het pad waarover de monniken elke dag naar het klooster liepen.

Het mooiste bewijs staat langs de weg: in de bermen rond het erf groeit tot op de dag van vandaag wilde hop — de verwilderde nazaat van de hop die de kloosterlingen zelf kweekten om bier te brouwen.

In 1580, tijdens de Reformatie, werd het klooster gesloten en tot de grond toe afgebroken; de stenen verdwenen naar boerderijen en verdedigingswerken in de omgeving. Smalle Ee verloor zijn macht en werd weer wat het nu is: een klein, stil dorp aan het water.

Op de oude kloostergronden stond voortaan een pachtboerderij die de naam Kleasterpleats bleef dragen. Rond 1730 woonde hier de boer Douwe Beerns met zijn vrouw; twee van hun kinderen, Antsje en Gerben, werden hier midden in de achttiende eeuw geboren. Generatie na generatie werd het land bewerkt. Rond 1900 verrees op dit erf een statige herenboerderij, en ruim een eeuw lang bleef Kleasterkampen 39 een werkend boerenbedrijf.

In 2020 kochten Harm en Simone het erf en gaven de eeuwenoude naam een nieuw hoofdstuk. Ze brachten ook het oude coulisselandschap terug: de bomen en houtwallen die hier generaties lang werden weggehaald, zijn opnieuw aangeplant — en met ze kwamen de vogels en vlinders terug.

Op een steenworp afstand ligt nog altijd de oude kloosterterp — een lichte verhoging in het weiland, met in het gras een kruis van originele middeleeuwse kloostermoppen, de laatste tastbare resten van het klooster. Je kunt er zo naartoe wandelen.

En in de tuinkamer hangt de oude sturtline, de staartlijn van de boerderij, als aandenken aan wie hier voor ons werkten.

Ga met kapitein Harm het water op, door Nationaal Park De Alde Feanen, en je ziet het landschap zoals de monniken het ooit zagen. Water was hier eeuwenlang de enige echte weg.

Wie hier verblijft, slaapt op grond met meer dan duizend jaar verhaal. Rust, ruimte en water — en, als je er oog voor hebt, de stille echo van een klooster dat hier ooit stond.